Economisch weerbericht (59): Zwart vrijdagje

Economisch weerbericht (59): Zwart vrijdagje
, Sogeti/VINT
@BLO2M

{title}Je vraagt je af of zo’n IMF-topman, als hij de ene dag waarschuwt voor grote nieuwe voorzienbare stroppen voor banken - nota bene de helft van alle ellende zou nog moeten komen - of hij daarbij dan al het Dubai-effect heeft ingecalculeerd?

Ik verwacht het eigenlijk niet, en dat stemt somber. De bouwbubbel in Dubai is dubbel zuur voor Saoedi-Arabië, waar de Gulf International Bank stante pe de uitgifte van obligaties moest uitstellen - zeg maar afstellen, vermoed ik, want vragen om een half jaar in deze tijden… Over de wereldwijde implicaties van Dubai’s de-facto-failliet (junk bond) wordt druk gespeculeerd.

Nee, ik verwacht niet dat IMF-chef Dominique Strauss-Kahn op de hoogte was, omdat Gordon Brown aan het begin van de week Dubai-leider Sjeik Mohammed nog had gefeliciteerd met zijn mooie economische resultaten. Als ik dan probeer in te schatten wat dit betekenen gaat, dan wend ik me natuurlijk onmiddellijk tot Stephanie Flanders, maar dit goed geïnformeerde orakel heeft op dit moment ook niet veel te melden.

Dat het vriezen kan of dooien, weten we allemaal. Maar dat de bekendmaking van Dubai uitgerekend op Thanksgiving valt, waarna “Black Friday” volgt en in Amerika de Xmas-shoppingmaand van start gaat - enfin, we zullen het zien. Misschien dat Rienk Kamer vandaag hierover in zijn seminar nog iets extra’s heeft te melden, bovenop de waarneming dat we in een volstrekt psychedelische wereld leven waar niemand meer iets van begrijpt.

Wat mij steeds meer opvalt, ten opzichte van 59 weken geleden, is de doorlopende herhaling van zetten en met name de bestendiging, zo niet verergering van de problematiek. De Wall Street Journal zei het heel correct: “The biggest risk for markets in 2010: less predictable actions by governments”. Met Dubai kon die geest wel eens uit de fles zijn en niet beperkt blijven tot 1001 nacht (2,5 jaar). Hartstikke mooi, aldus FT Deutschland, dat de sjeiks ons eraan herinneren hoe fragiel en reddinginjectiegedreven het technische herstel is, dat we nu meemaken. Begin volgende week komt Dubai met meer duidelijkheid.


Geplaatst in

Delen



Er zijn 24 reacties op dit artikel

  • Jaap, het wordt tijd voor een moment van reflectie. We hebben te lang waarschuwingssignalen genegeerd. Oude overtuigingen hebben plaats genomen voor modernere opvattingen. In plaats van een calvinistische inslag, leven we liever op te grote voet. Zelfs in Arabische Golfstaten. Ons systeem is volledig afhankelijk geworden van schulden. We kunnen niet meer zonder. Behalve de Japanners en Chinezen. Zijn zij de nieuwe calvinisten? Aan hun de nieuwe Gouden Eeuw. Ze verdienen het (zelf)!

    Volgens mij is de verwarring zo groot omdat we met elkaar het zicht op ‘het normale’ zijn kwijtgeraakt. Hierdoor is er geen referentiepunt meer, behalve eentje die is afgesteld op een verkeerd navigatiesysteem. Daarom worden we volledig verrast door nieuwe ontwikkelingen.

    Het herstellen van de schade zal zeker nog enige tijd duren. Wat we in 20 jaar hebben verpest door schuld op schuld op te stapelen, lossen we niet in twee jaar af. Ondertussen staat de volgende bouwcrisis alweer in de Russische steigers, zie http://www.nu.nl/opmerkelijk/2087825/sint-petersburg-krijgt-hoogste-toren-van-europa.html . Ik hoop dat men daar lering trekt uit de financiële wereldgeschiedenis en het prachtige aanzicht van Sint-Petersburg in stand zal houden. Een plek op de Werelderfgoedlijst zou belangrijker moeten zijn dan de grootste of de hoogste toren te willen hebben.

    geplaatst op
  • Arnoud, de rationele (neo-)Confucianisten zijn de nieuwe Calvinisten. Juist!

    "Western science has logical and analytical techniques unrivalled in any other system. Chinese philosophy has a rationality and pragmatism that gives it real value for helping people live their lives. Feng Yulan proposed a strategy for synthesising the two, drawing on the strengths of each. This approach has come to be known as Neo-rational Confucianism, and we feel that it has potential to guide our work effectively."
    Bron: http://www.c-far.org/docs/philosophy.html

    Met permissie verwijs ik ook even naar mijn stukje over Chinatech en Confucianisme 2.0.

    geplaatst op
  • Dubai = geweldig simpel verhaal:

    "Sinds het begin van de maand november zijn de vastgoedprijzen enkel maar achteruit gegaan. Officiële cijfers spreken van 15 procent maar dat ligt in werkelijkheid veel hoger, aldus het Franse magazine l’Observateur: "Momenteel worden er huizen verkocht met kortingen tot 40 procent", gaf een bankier toe."

    Ongeveer 70 procent van die investeerders kocht er vastgoed zonder het zich echt te kunnen veroorloven. De bedoeling was dan ook om na de verkoop zo snel mogelijk door te verkopen en de winst op te strijken. Het principe is simpel: de klant betaalt een voorschot van 5 tot 10 procent van een appartement of villa waarvan hij drie jaar later de sleutels in handen krijgt. Aangepord door de de spectaculaire prijsstijgingen verkoopt de koper zijn woning al, nog voor de werken afgerond zijn. Gevolg: je moet nooit de volle prijs betalen van het huis maar strijkt er wel al de volle meerwaarde van op. Sommige marges liepen op tot 100 procent van de beginwaarde. Zo veranderden sommige huizen al 6 maal van eigenaar vooraleer er een sleutel van bestond."

    geplaatst op
  • Als ik jouw artikel goed heb gelezen, constateer ik een spagaat. Enerzijds lijkt de Chinese overheid Confucianistische principes te hebben ingeruild voor Westerse economische principes. De Chinese bevolking, evenals de Japanse, spaart heel veel. Onder andere voor de oude dag.

    Probeert het Westen dan naast de verkoop van onze schuldpapieren ook nog eens onze Westerse waarden te verkopen? Laten we ons zelf maar eerst eens weer openstellen voor onze eigen tradities. We hoeven het niet ver te zoeken. We kunnen een voorbeeld nemen aan onze oosterburen. In Duitsland zullen er geen Dubai-toestanden ontstaan ( http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/7381/Nederland+verstrekt+makkelijk+hypotheken ).

    Ik verwacht dat elke nieuwe financiële schok de zwakte van het Westerse denkmodel verder zal blootleggen en een versnelt proces in gang kan zetten voor de opkomst van nieuwe Aziatische denkkaders. De introductie hiervan ligt misschien wel ver voor 2020.

    geplaatst op
  • Dubai spam.

    geplaatst op
  • Staatsschuld als volgende "naschok" in opkomende economieën: "the cost of insuring against defaults in places like Hungary, Turkey, Bulgaria, Brazil, Mexico and Russia rose, fueled by concerns that emerging-market nations may have trouble honoring their debts even as the economy heals. The worry is that sovereign debt may now represent another aftershock of the global financial crisis."

    geplaatst op
  • Op alle mail die ik ontving, hier een publiek antwoord op basis van de FT Deutschland-poll over hoe de lezers de Dubai-crisis inschatten:

    de volgende grote crisis: 47%
    een crisis van regionale omvang: 42%
    weinig aan de hand: 11%
    aantal stemmen: 2642

    Ten minste kunnen we een eindejaarsrally op de beurs op onze buik schrijven. Dat verwacht ik ook.

    geplaatst op
  • Vastgoedmarkten doorlopen een cyclus. Vooral de markt van kantoren en bedrijfspanden zijn conjunctuurgevoelig. De cyclus duurt ongeveer 8 à 10 jaar en heeft veel weg van de cyclus van Kondratieff.

    1. Herstel (dalende leegstand, geen nieuwbouw)
    2. Expansie (dalende leegstand, nieuwbouw)
    3. Overaanbod (stijgende leegstand, nieuwbouw)
    4. Recessie (stijgende leegstand, meer opleveringen)

    Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat de problemen in deze sector juist op dit moment aan het licht komen. Ook aan het begin van deze eeuw waren er problemen met het vastgoed. Er zijn dus 8 à 10 jaar verstreken. Verschillende ondernemingen, waaronder Ahold, moesten toen hun vastgoed tegen lagere prijzen verkopen.

    Volgens de berichtgeving van de laatste maanden lijken problemen op mondiaal alleen maar toe te nemen. In Economisch Weerbericht 49 is geschreven over de problemen in India ( http://www.vpro.nl/programma/tegenlicht/afleveringen/42104700/ ). In ons eigen land worden we op dit moment geconfronteerd met enorme tekorten bij woningbouwcorporaties - http://www.huizenmarkt-zeepbel.nl/ (27/11/2009) - .

    Ik vermoed dat we op dit moment in fase 3 of 4 van de cyclus zitten. Ik denk dat de Duitsers het goed zien. Zoals gezegd: ‘We kunnen wat leren van onze oosterburen :-).’

    geplaatst op
  • Vraag van de dag is of de Verenigde Arabische Emiraten elkaar zullen blijven bijstaan. Ze zijn pas sinds 1971 bij elkaar en tussen Abu Dhabi en Dubai is het niet altijd koek en ei geweest, omdat onduidelijk was bij welk woestijnzandkorreltje precies de grens liep.

    Fraai verhaal vandaag in The Observer over het leven in de smeltkroes die Dubai is.

    geplaatst op
  • Het staatsfonds van Verenigde Arabische Emiraten heeft vermoedelijk een eigen vermogen van honderden miljarden dollars. Zij kunnen met eigen geld bijspringen. Hier wordt de tegenstelling met het Westen pijnlijk zichtbaar. Kaj Leers schreef dit weekend:

    ‘In de VS zijn er economen die vinden dat de overheid dan maar weer zijn verantwoordelijkheid moet nemen en een tweede investeringsronde moet houden. De discussie over een zogenaamde 'second stimulus' was tot voor kort een academische, maar inmiddels heeft de discussie ook de beleidsmakers in het Congres bereikt. Tot nu toe staat het stoplicht voor een tweede investeringsronde in het Congres op rood vanwege de enorme Amerikaanse staatsschuld ( http://www.z24.nl/analyse/artikel_107320.z24/Analyse_Kaj_Leers__De_economie__erop_of_eronder.html )’

    Een ‘second stimulus’ staat in mijn ogen voor het failliet van ‘Het economisch denken’. We zijn ervan overtuigd geraakt dat het niet slecht mag gaan, dat het altijd maar beter moet gaan en geven economische cycli niet de ruimte om zijn weg te zoeken. Het managen van economische cycli is misschien wel riskanter dan het natuurlijke ritme van eb en vloed.

    Ik ben geen econoom, maar het lijkt me logisch dat het natuurlijke ritme van de economie gerespecteerd moet worden. Zo niet dan klotst het uiteindelijk toch een keer over de kade omdat je steeds gekkere (academische) discussies moet voeren. Of, zijn we al te ver afgedwaald en is niet meer mogelijk om weg terug te vinden zonder dat we in een zeer zware depressie raken? Ik heb geen idee!

    geplaatst op
  • @Arnoud: In Duitsland precies hetzelfde. Gisteravond al in FT Deutschland en vanochtend bijgewerkt:

    "Deutsche Unternehmen leiden unter fehlenden Krediten - ein milliardenschweres neues Hilfsprogramm für Banken soll die Not lindern. Nach FTD-Informationen erwägt Schwarz-Gelb, den Instituten künftig die Risiken ganzer Bündel von Firmenkrediten abzunehmen."

    Dat wordt weer een wereldwijde actie en een dergelijke herhaling van zetten is een veeg teken, zoals ik hierboven al even opmerkte.

    geplaatst op
  • Jaap, een veeg teken, een maakbare economie of toch nog een eindejaarsrally? Het nieuw gemaakte geld moet toch ergens naar toe :-)

    geplaatst op
  • @Arnoud: Een nieuwe Research Note van Eichengreen, O'Rourke et alieni wijst erop dat monetair en fiscaal blijven stimuleren de way to go is:

    "Monetary policy in the 1930s was not powerless. [...] This result is notable, given the presumption, widespread in the literature, that monetary policy is ineffective in near-zero-interest-rate (liquidity trap) conditions. On the contrary, in the 1930s it appears that accommodating monetary policy helped, by transforming deflationary expectations (Temin and Wigmore 1990) and by helping to mend broken banking systems (Bernanke and James 1991). Given the prevalence of both problems circa 2008, we suspect that the results carry over."

    Dus: ja, een maakbare economie (tot op (on)zekere hoogte), een tegenvallende eindejaarsrally naar ik vermoed en boven alles een veeg teken!

    geplaatst op
  • De maakbare samenleving, het ideaal van het socialisme, wordt vooral afgemeten aan de mate van het overheidsingrijpen. De vrije markteconomie, waar velen voor in vuur en vlam hebben gestaan, heeft uiteindelijk gefaald. We zeggen het nog niet hardop, maar in feitelijk laten we de markt niet meer zijn eigen werk doen. Een ruk naar links?

    We zijn de markt aan het kanaliseren met het bijdrukken van geld. Hier gaan de (academische) discussies over. Volgens mij zouden we het weer eens wat nadrukkelijker kunnen hebben over normen en waarden. Wat hebben we geleerd van het communisme, de vrije markt economie, het toezicht, het verdelen en mee laten delen in de welvaart. Filosoof Hans Achterhuis, auteur van het boek De markt van welzijn en geluk, probeert een verbinding te maken tussen filosofie en maatschappelijke vraagstukken.

    ‘Een centrale stelling is dat de toenemende gelijkheid, die de moderne tijd zo prijst, ook de bron is van voortdurende onderlinge vergelijking en concurrentie. Als gevolg hiervan zal vooruitgang nooit de schaarste aan voedsel, aan zorg, of welk ander goed dan ook kunnen oplossen; schaarste bestaat eerder in een overschot aan behoeften dan in een tekort aan hulpbronnen. Het thema van de overwinning van fundamentele tekorten komt typisch tot uiting in het idee van de utopie’.


    Het overschot aan behoeften lijkt ons te nekken. Het is nooit genoeg. Misschien roept dit wel het gevoel van ‘een veeg teken’ op! We komen er zonder een heroriëntatie op onder andere zingeving niet uit! Grenzeloos consumeren leidt tot niets. Economische processen worden ook beïnvloed door psychologische processen. Misschien dat we meer onderzoek moeten doen naar de psychologie van het genoeg.

    geplaatst op
  • FYI: Dubai.com uit de lucht getrokken: 503 - Service Not Available.
    Hotel destinations vanuit AbuDhabi.com niet bereikbaar. Tja . . .

    geplaatst op
  • Tja, wilde je dan na de messcherpe discussie, hier op MF, een weekendje weg ;-).

    geplaatst op
  • Arnoud, eerlijk: zit nog steeds trillend in mijn schuttersputje op de Amersfoortse hei. Daar heb ik ook nog een paar Japjes verstopt, overgevlogen uit Okinawa. Voor beter tijden: de eerste nieuwe Samurai ;-)

    geplaatst op
  • Aan alle kanten valt de wereld om. Ben niet mismoedig. We hebben nog wat tijd te gaan. In dubbelbeglaasde woningen. Maar waar is de nieuwe Kondratieff? Die zie ik nog niet komen. Alleen een glijvlucht en een gat.

    geplaatst op
  • Het laatste nieuws over de vastgoedcrisis bevestigt dat we in een fase 3 of al in fase 4 zitten ( http://www.rtl.nl/components/financien/rtlz/miMedia/2009/week49/di_0900_beurs_hans.avi_plain.xml ).

    Volgens mij is het van belang om je niet vast te pinnen op het tijdspad van cycli. Het zijn de situationele veranderingen die ons een prachtig inzicht geven in wat er onderhuids gaande is. We kunnen het tijdspad niet al te serieus nemen omdat externe maatregelen, bijvoorbeeld overheidssteun, de onderliggende processen kunnen bespoedigen of vertragen. Wie had ooit verwacht dat de overheidssteun zo gigantisch zou zijn? Neem Japan: http://www.z24.nl/economie/wereld/artikel_107655.z24/Japan_zet_geldkraan_verder_open.html .

    Waarom zou ons geldsysteem geen onderdeel kunnen zijn van één van de golven van Kondratieff? Stel dat de introductie van een nieuw financieel systeem, zoals dit was afgesproken door de ministers van financiën in Bretton Woods (1944), een belangrijke Kondratieff-golf is geweest. Zo ja, dan zou je na circa 60 jaar kunnen verwachten dat er een crisis op komst is. Er is al sprake geweest van een systeemcrisis. Deze lijkt te zijn afgewend. Of, verplaatst de crisis zich naar het zakelijke vastgoed?

    Onze probleem met het huidige geldsysteem lijkt prachtig te passen in de cyclus van Kondratieff.

    - Herstel (sparen en vergaren) – 1945 / 1960 (?)
    - Expansie (introductie van betaalrekening en mogelijkheid tot lenen) – 1960 /1980 (?)
    - Overaanbod (lenen tot je erbij neervalt) – 1980 / 2007 (?)
    - Recessie (een toename van het aantal wanbetalers) - 2007 / …… (?)

    Elke beloning holt zichzelf op een gegeven moment uit. Daarom ontstaat er vroeg of laat altijd ruimte voor een andere beloning. Misschien ontstaat er een nieuwe cyclus op het moment dat we in het gat zijn geland.

    De geluiden en de discussies over een nieuw financieel systeem, met een herwaardering van het goud, komt niet uit de lucht vallen. De beloning van het huidige systeem neemt af omdat de periode van ongebreideld lenen is afgesloten. Wat nu? De internationale spanningen (protectionisme) nemen toe. Logisch, als iedereen geld kan bijdrukken zal er een wedloop ontstaan op grondstoffen. De wet van vraag en aanbod zal dan verstoord worden.

    geplaatst op
  • Interessante insteek Arnoud. Dank! Extra interessant is dat Stalin meneer Kondratieff had opgedragen om het kapitalisme af te branden. K kwam met het tegendeel aanzeilen en dat kostte hem uiteindelijk de kop. Voor de goede orde en ten behoeve van de lezers even deze uitleg:

    "Kondratieffs theorie kan worden uitgelegd in de vorm van een economie, die door jaargetijden van lente, zomer, herfst en winter gaat. Zo is het verhaal voor iedereen te begrijpen. De winstgevende inflatieperiode staat voor de lente. Stagflatie staat voor de zomer. Desinflatie (afnemende inflatie) staat voor de herfst en deflatie zelf staat voor de winter. In 1949 eindigde de laatste Kondratieff-golf. We zagen winstgevende inflatie in de periode 1949-1966, stagflatie in 1966-1982, desinflatie in 1982-2000 en zouden sinds 2000 in de winterse deflatie moeten zitten. Die brengt ons dan uiteindelijk naar een depressie. Geen leuk vooruitzicht, maar zo werkt het met seizoenen."

    Ikzellf denk dat door de digitale Virtualisering van de Wereld (financieel en materieel) er een herwaardering van waarde komt/op gang is gebracht, waar Kondratieff in zijn stoutste dromen geen rekening mee had kunnen houden. De digitale Virtualisering van de Wereld is een paradigma-wisseling zonder weerga. Lees in dit verband bijvoorbeeld The Fourth Paradigm. Data-Intensive Scientific Discovery (2009). Dat scientific moet je met een grote korrel zout nemen, want het gaat uiteindelijk om hele concrete zaken en vooral om oplossingen. Zie in dat verband voor interdisciplinaire inhoudelijke en technische uitdagingen, en hun samenhang: Simulation and Modeling at the Exascale for Energy and the Environment (pdf, 2007).

    geplaatst op
  • Ik denk dat het communisme in economisch opzicht (onder andere) heeft gefaald omdat er in hun geleide planeconomie onvoldoende ruimte was voor de creativiteit van het individu, een gebrek aan openheid en transparantie, er onvoldoende ruimte was voor innovatieve ontwikkelingen en het eigen bezit werd niet gestimuleerd.

    De geloofwaardigheid van het kapitalistische systeem kan op het spel staan als het draagvlak om onze normen en waarden te handhaven afbrokkelt ( http://nl.wikipedia.org/wiki/Normen_en_waarden ). Een norm wordt door regelgeving in de wet verankerd. Maar ook in het onderlinge sociale verkeer door algemeen maatschappelijke aanvaardbare gedragsregels. ‘Zo gaan we met elkaar om’, Waarden komen in onze idealen tevoorschijn. Wat vinden we als individu of als collectief wenselijk? In de psychologie (en religie) kent men tal van persoonlijke waarden, zoals eenvoud, flexibiliteit, gehoorzaamheid, gezondheid, integriteit, kennis, macht, onafhankelijkheid, schoonheid, succes, toewijding en waardering.

    Vroeg of laat wordt alles openbaar. Dat blijkt wel uit de DSB Bank affaire. Het heeft heel lang geduurd voordat de DSB Bank zichzelf genoodzaakt voelde om het beleid bij te sturen. Pas nadat de idiote provisiestructuur, aldus Wouter Bos, voor iedereen inzichtelijk werd, hebben consumenten, mede op basis van hun normen- en waarden, besloten om in verzet te komen. Consumenten(belangenverenigingen) vinden een vergoeding van 80 procent op z’n minst oneerlijk, onrechtmatig of niet nastrevenswaardig.

    Ik hoop dat onderstaand bericht snel zal worden ontzenuwd, evenals ons bericht over de ‘Tungsten (EW 58)’: ‘Wall Street stevent af op een nieuw schandaal. Want de grote Amerikaanse banken lopen op enorme schaal te goochelen met hun boekhouding. Het zicht op de werkelijke stand van zaken is daardoor volkomen vertroebeld en dat doet het ergste vrezen ( http://www.welingelichtekringen.nl/het-grote-financie-le-schandaal-in-wording.html ).’

    Jaap van Duijn noemt in zijn boek ‘De groei voorbij’ dat de vijfde Kondratieff-golf (vanaf 1990) bestaat uit de digitalisering en de biotechnologie. De opkomst van het internet maakt ieders mening veel toegankelijker. Het wordt steeds belangrijker, zo lijkt mij, om in ieder geval weer eens stil te staan bij onze normen en waarden. Wat willen we nu eigenlijk met ons kapitalistisch systeem, en op welke normen en waarden is dit systeem gebaseerd?

    Volgens het principe van een Kondratieff-golf moeten de grootste toepassingen nog op het internet en in de biotechnologie plaatsvinden omdat deze golf ongeveer 45 à 60 jaar duurt. We zijn volgens Jaap van Duijn pas 15 à 20 jaar onderweg. Om te overleven moeten bedrijven, maar ook politieke partijen, aansluiten op het normen- en waardesysteem van de consument. Winstmaximalisatie en gegoochel zijn voorlopig nog geen geaccepteerde gedragsregel. De affaire met de DSB Bank bewijst dit.

    geplaatst op
  • Deutsche bank-chef Ackermann vreest meer Dubai-debakels.

    geplaatst op
  • Jaap,

    De Wereldwijde Stenen Eeuw is misschien wel voorbij! Alleen al het feit dat je steeds vaker hoort over bedrijven het salaris willen verlagen beloofd niet veel goeds voor de vastgoedsector.

    geplaatst op
  • Het heeft even geduurd maar nu springt Abu Dhabi dus toch financieel bij. De beurs veert op, echter het wil net zo goed zeggen dat Dubai een echte rotte appel is. Daar worden de Verenigde Arabische Emiraten niet vrolijk van. Inmiddels heb ik begrepen dat het volgende eiland voor de kust van Dubai wel opgespoten wordt door Nederlandse baggeraars, maar dat er vooraf moet worden betaald. Dat kan nu dus ook en da's letterlijk weer winst voor ons landje.

    geplaatst op

Plaats zelf een reactie

Log in zodat je (in het vervolg) nóg sneller kunt reageren

Vul jouw naam in.
Vul jouw e-mailadres in. Vul een geldig e-mailadres in.
Vul jouw reactie in.

Herhaal de tekens die je ziet in de afbeelding hieronder


Let op: je reactie blijft voor altijd staan. We verwijderen deze dus later niet als je op zoek bent naar een nieuwe werkgever (of schoonmoeder). Reacties die beledigend zijn of zelfpromotioneel daarentegen, verwijderen we maar al te graag. Door te reageren ga je akkoord met onze voorwaarden.