FutureWatch: hoe de 5G-veiling het internet kan repareren

FutureWatch: hoe de 5G-veiling het internet kan repareren

Vorige week startte de Nederlandse overheid de voorbereiding op de veiling van 5G, de nieuwe generatie mobiele netwerken. Dit wordt een van de belangrijkste vitale infrastructuren van onze samenleving voor het leveren van diensten door overheden ('smart cities') en bedrijven, en voor de communicatie en interactie tussen burgers. Een uitgelezen kans dus om het internet te 'repareren' en de maatschappelijke waarden steviger te verankeren in de basis van het internet. Maar dan moet de overheid het internet wel als publieke voorziening behandelen.

In de rubriek FutureWatch gaat Maurits Kreijveld in op de ontwikkelingen in de markt. Wat gaat er veranderen? Hoe ziet de toekomst eruit? De huisfuturoloog van Marketingfacts vertelt het je.

Het internet is stuk

"Het internet is stuk!" zeggen Marleen Stikker (in haar nieuwe boek) en Tim Burners-Lee (met zijn contract), beide pioniers uit de begindagen van het internet en het wereldwijde web. Stikker was in 1993 een van de ontwikkelaars van De Digitale Stad, een website waar je in 'kamers en pleinen' (pagina’s) met anderen ('medebewoners' van de digitale stad) kon chatten. Burners-Lee was 'uitvinder' van het wereldwijde web in 1991, een verzameling protocollen (http, html, url) waarmee informatie over het internet gestandaardiseerd kan worden gevonden en uitgewisseld. Zij behoorden tot diegenen die toen al het grote maatschappelijke belang van internet inzagen. En zij ontwikkelden de eerste toepassingen vanuit publieke waarden als toegankelijkheid tot kennis en informatie en gelijkwaardigheid.

Nostalgie: screenshot van De Digitale Stad

Toch heeft het internet zich sindsdien anders ontwikkeld. Het is gefragmenteerd geraakt door overheden die er steeds meer invloed op uitoefenen en vercommercialiseerd door bedrijven die het tot een makkelijk consumeerbaar televisiestation hebben gemaakt, waarbij gebruikers continu bespioneerd worden en betalen voor diensten met hun persoonsgegevens. Het publieke deel is min of meer verschrompeld ten opzichte van de enorme groei die internet op andere vlakken heeft doorgemaakt. Het decentrale en 'van ons allemaal'-karakter (the commons) is ondergesneeuwd geraakt door controlerende machtsposities van platformen. Is het internet nog wel te repareren?

Zo kunnen we het repareren

Zowel Stikker als Berners-Lee denken – of beter gezegd: hopen – van wel en wijzen op de gedeelde verantwoordelijkheid van overheden, bedrijven en burgers. Zelf hebben ze talloze goede voorbeelden gegeven: Stikker’s Waag Society ontwikkelt al meer dan vijfentwintig jaar toepassingen voor internet die vanuit publieke waarden zijn ontwikkeld, met transparantie, controleerbaarheid, eigenaarschap en privacy als belangrijke uitgangspunten. Berners-Lee’s meest recente poging is Solid, een toepassing waarmee gebruikers controle krijgen over hun eigen data (opgeslagen in een digitale kluis) en ze zelf kunnen bepalen welke andere partijen daar (tijdelijk) toegang toe krijgen.

"Er is geen gebrek aan alternatieve 'bouwstenen' waarmee het internet gerepareerd kan worden"

Vorige week nam ik deel aan een workshop van Thingscon, medegefinancierd vanuit het project Next Generation Infrastructures van de Europese Commissie. In dit programma worden talloze nieuwe verantwoorde toepassingen voor het Internet of Things, ontwikkeld waarbij privacy en autonomie voorop staan. De harde kern van de deelnemers gaat ook terug tot de begindagen van internet. Zo zijn er talloze onderzoeksprogramma’s en publiek gefinancierde instituten te vinden die de afgelopen vijfentwintig jaren niets anders gedaan hebben dan 'verantwoorde' toepassingen ontwikkelen, maar wie gebruikt ze?

Aan de kant van bedrijven groeit het bewustzijn dat bepaalde zaken anders moeten. Sommigen zien een businesscase ontstaan rond privacy. Dit kan op den duur ook leiden tot meer alternatieven voor het huidige dominante internet, het surveillance web. Kortom: er is eigenlijk geen gebrek aan alternatieve 'bouwstenen' waarmee het internet gerepareerd zou kunnen worden.

(Lees ook deze artikelen op Marketingfacts voor eerdere meningen en ideeën: 'Het internet is kapot en zo kunnen we het repareren', 'De reparatie van het internet' en 'Hoe Brave het internet wil repareren'.)

Tandeloos

Het ontbreekt eerder aan daadkracht aan de kant van (Europese) overheden. Waar Stikker, Berners-Lee en andere pioniers in de begindagen 'invloed' hadden in het ontwerp van de kern van het internet, mochten zij en de gemeenschap van goedbedoelende onderzoekers in de decennia erna lekker 'doorknutselen' in hun eigen labs, zonder grote invloed op de verder uitbouw van het internet.

De vele versnipperde en losse projecten, in elk land, elke gemeente of ministerie afzonderlijk, kunnen niet op tegen de geïntegreerde producten en diensten van internationaal opererende bedrijven, die naadloos aansluiten op zorgvuldig bestudeerde 'customer journeys' en uitblinken in gebruikersgemak.

"Tijd dus dat de overheid haar tanden laat zien"

Overheden zijn afwachtend geweest en aarzelen met hun houding ten aanzien van het internet. Toen het internet ging groeien, leek het aanvankelijk een leuke telecommunicatiedienst: mensen die bellen en chatten met elkaar en kennis opdoen via Wikipedia. Maar het internet is inmiddels uitgegroeid tot een van de meest fundamentele infrastructuren van een land voor de levering van diensten, van overheden en bedrijven. En met de komst van 5G mobiele netwerken en de verbinding van steeds meer apparaten met internet (Internet of Things), neemt het strategische belang alleen maar toe. Internet is een onlosmakelijk onderdeel van de samenleving geworden. Vrijwel alle producten of diensten hebben of krijgen een 'online'-component. Tijd dus dat de overheid haar tanden laat zien. Reparerende regelgeving alleen, zoals de privacywet (AVG) en mededingingsbeleid, is verre van voldoende, zo schreef ik eerder.

Verankeren van publieke belangen

Om publieke belangen te borgen, moet de overheid onderdeel worden van het ontwerp van dat internet. Dit is precies wat het geval was aan het begin van internet toen in Nederland de Digitale Stad was gelanceerd en Tim Berners-Lee vanuit onderzoeksinstituut MIT de protocollen en het ontwerp voor zijn wereldwijde web lanceerde. Voor een deel bestaat die basis nog, maar deze behoeft versterking en uitbreiding wil het de 'zware' commerciële platformen en ontwrichtende krachten kunnen blijven dragen.

Om het internet te repareren moet de overheid een extra laag bouwen: een uitbreiding van de publieke basis van het internet waarin het gedistribueerde karakter al is verankerd. Een stack, zoals Marleen Stikker en anderen het noemen.

In die laag moet de sleutel liggen tot maatschappelijke belangen als toegankelijkheid, veiligheid, autonomie en privacy. Bovenop die laag kunnen dan andere diensten gebouwd worden, zoals die van bedrijven. Het moet mogelijk zijn om op deze laag diensten aan te bieden die een alternatief zijn voor het commerciële aanbod.

"Om het internet te repareren moet de overheid een extra laag bouwen"

De publieke laag zou tenminste op nationaal niveau (nu de VS en China hun eigen gang gaan en voordat Europese landen op één lijn zitten) vormgegeven moeten worden en aansluiten bij onze rechtstaat.

Voor het bouwen van die laag kan geput worden uit de vele bouwstenen die de afgelopen decennia ontwikkeld zijn, bijvoorbeeld op het gebied van privacy, eigenaarschap, uitwisseling, authenticatie en identificatie. Deze moeten worden samengevoegd tot een minimale basis die verankerd wordt in het internet. De nieuwe netwerken zoals de energiegrids, de glasvezelnetwerken en het nieuwe 5G zullen dan allemaal drager moeten zijn van deze principes.

De 'basislaag' van het internet zoals deze op netwerken draait (grijs) moet worden uitgebreid met een extra laag (rood). Hierop kunnen commerciële diensten en platformen van grote spelers als Google en Facebook (groen) gebouwd worden en de publieke diensten van de smart cities en academische netwerken (blauw en geel).

Een publieke voorziening voor alle aspecten van de samenleving

De veiling van de 5G is hét moment om een belangrijke slag te slaan. Hiervoor moet de veiling gezien worden als het veilen van een publieke dienst meer dan een veiling van een commerciële infrastructuur (van tenminste drie aanbieders) voor diensten. Dit overstijgt de individuele departementen (in dit geval het Ministerie van Economische Zaken) en betreft de overheid in den brede, van Infrastructuur en Wonen tot Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken.

"De veiling van de 5G is hét moment om een belangrijke slag te slaan"

Alleen als de overheid nu de kans grijpt kunnen we het internet repareren en kunnen er op die 'basislaag' alternatieve diensten gebouwd worden die een 'publieke vrijhaven' vormen voor de vele commerciële diensten. Alternatieve diensten die de digitale 'overheid als platform' creëren en de basis vormen voor onze, op rechtstaat gebaseerde en democratisch gecontroleerde, samenleving.

Credits afbeelding: Luis Villasmil / Unsplash, licentie: CC BY-NC-SA (Niet-commercieel hergebruik, inclusief aanpassing)

Delen



Er zijn 3 reacties op dit artikel

  • Een goed verhaal over de noodzaak om internet beter te maken met 5G-voorwaarden. De vraag is of NL dat in Den Haag even kan regelen voor de hele wereld.
    Subsidiekonijnen zoals de lieve Marleen zijn er mede oorzaak van dat het fout is gelopen. Ze fröbelen in hun Amsterdamse hoekje waar nog bitter weinig uitgekomen is. Zelfs de prachtige Digitale Stad DDS lieten ze uit hun handen vallen. Ook de Europese Commissie heeft met haar miljarden tot nu toe niet bijgedragen aan een beter internet
    Solid is een ander verhaal, hopelijk een krachtig nieuw middel. Wetenschap zou weer leidend moeten worden, net als bij het begin van internet.

    geplaatst op
  • @Lepesteeltje Scherpe analyse. Natuurlijk kan Nederland niet in zijn eentje het hele internet redden (en heeft het daarvoor de visie?). Velen zullen roepen dat het internationaal moet. Maar wat me opvalt ook in de internationale gremia (Internet Governance Forum e.a.) dat alle landen eigenlijk al voor zichzelf bezig zijn. Dus is het volledig open internet niet een soort illusie? En de basis die we internationaal afspreken is mooi, maar hebben we in Europa/Nederland nog een extra 'laag' (een paar jaar geleden zou je zeggen: een blockchain ;-)) nodig om publieke belangen die we hier in Europa belangrijk vinden, beter te borgen dan China en VS ons kunnen 'garanderen'? Daarom een pleidooi om eens goed te kijken wat je 'hard' moet regelen nu en dat mag best een beetje nationaal beginnen.

    geplaatst op
  • Een op het eerste gezicht goed te begrijpen verhaal en onderbouwd met verwijzingen naar zowel historische als actuele feiten en gebeurtenissen, dat duidelijk maakt dat er iets moet veranderen. Maar die laag ertussen, door de overheid opgezet en beheerd, daar snap ik als techneut nog maar weinig van, wat daar de bedoeling van zou moeten zijn? Een extra protocol laag, boven op TCP/IP? Een soort overheids firewall met deep packet inspection die in staat is "onze publieke waarden" te beschermen op nationaal of Europees niveau?

    En hoezo zou 5G een mooie aanleiding zijn om zo'n laag in te gaan bouwen? En bij internet via kabel, DSL en glasvezel ook meteen dezelfde laag verplicht stellen, of wachten tot ZiggoVodafone een nieuwe Docsis versie uitrolt (opschieten dan, anders kan het over een paar jaar pas)? De frequentieveilingen zijn bovendien technologie neutraal, dat is Europees geregeld. De overheid veilt spectrum en beschrijft met een wet uit 1998 wat ze onder "telecommunicatie" verstaat, de vergunninghouders bepalen welke technologie ze gebruiken voor de "mobiele communicatie": spraak, data, sms of wat ze ook zelf verzinnen om het bestede veilingbedrag terug te verdienen en daar bovenop wat meer. De overheid kan daar geen extra laag eisen of zelf installeren, net zomin als op andere toegangsnetwerken. Ook de Amerikaanse overheid heeft die mogelijkheid niet, alleen China komt een eind met de staatscontrole erop.

    Er zit maar heel beperkte technische en historische wishdom in deze crowd, zo te lezen. Ook @Lepelsteeltje: De militairen dachten zo'n netwerk nodig te hebben oorspronkelijk, maar in het begin waren de techneuten de baas op internet, zeker niet de wetenschappers. Ook wat betreft de geschiedenis, kijk en luister even naar deze video : https://youtu.be/bMN7jvDHcZU voor een bondig overzicht over wie de baas was en is op internet.

    Van een futuroloog verwacht ik dus wel wat meer historisch besef en van een strateeg een klein beetje fundamentele kennis over netwerktechnologie, voordat hij "lagen" gaat tekenen en een dergelijke oproep plaatst.

    Het beroemde "A Declaration of the Independence of Cyberspace" uit 1996 van John Perry Barlow begint met: "Governments of the Industrial World, you weary giants of flesh and steel, I come from Cyberspace, the new home of Mind. On behalf of the future, I ask you of the past to leave us alone. You are not welcome among us. You have no sovereignty where we gather." De goede man zou zich omdraaien in zijn graf als hij dit verhaal kon lezen, of juist heel hard gaan lachen, zoals ik nu.
    De aanleiding was indertijd overigens de "decency act" van de Amerikaanse overheid, iets vanwege porno die zomaar op dat vrijgevochten internet te zien was, foei! Kijk die video nu ook maar gewoon helemaal af en schrijf daarna een nieuwe blog die wel op enige realiteitszin een een beetje gepaste kennis is gebaseerd, over waar die huidige platformen die onze maatschappij gaan domineren nu eigenlijk gebruik van maken om te kunnen functioneren.

    Ook sorry voor de toon, maar het wordt tijd dat de idealistische techneuten met een beetje verstand van zaken weer eens wat meer hun tanden laten zien. Zoek ook eens op #savedotorg en misschien komt ISOC dat drama te boven. Daar vind je (nu nog) de mensen die nog wel in een vrij en open internet voor iedereen geloven.

    geplaatst op

Plaats zelf een reactie

Log in zodat je (in het vervolg) nóg sneller kunt reageren

Vul jouw naam in.
Vul jouw e-mailadres in. Vul een geldig e-mailadres in.
Vul jouw reactie in.

Herhaal de tekens die je ziet in de afbeelding hieronder


Let op: je reactie blijft voor altijd staan. We verwijderen deze dus later niet als je op zoek bent naar een nieuwe werkgever (of schoonmoeder). Reacties die beledigend zijn of zelfpromotioneel daarentegen, verwijderen we maar al te graag. Door te reageren ga je akkoord met onze voorwaarden.